5 prostych metod na naturalne wzmocnienie odporności.

Zwiększeniem odporności, niezależnie od wieku i kondycji zdrowotnej powinien zająć się każdy. Wzmocnienie osłabionego organizmu jest szczególnie ważne u osób starszych, dzieci czy po antybiotyku lub po chorobie. Dbanie o naturalną odporność organizmu jest podstawą do zachowania zdrowia i ustrzeżenia się przed wirusami i innymi patogenami. W tym artykule omówię dla Ciebie 5 najskuteczniejszych domowych i naturalnych metod na wzmocnienie odporności.

Temat podnoszenia odporności wybrzmiewa każdego roku na w okresie jesienno – zimowym. Jednak teraz jest to szczególnie ważne, ze względu na rozprzestrzeniającego się koronawirusa.

Co Ci da podniesienie odporności:

  1. Będziesz czuć się bezpiecznie, ponieważ Twój układ odpornościowy będzie Cię skutecznie chronić się przed patogenami i wystąpieniem ewentualnych powikłań. 
  2. Stosując naturalne preparaty, poprawiasz swój aktualny stan zdrowia. Będziesz mieć więcej energii i chęci do działania.
  3. Nauczysz się systematycznego stosowania zdrowych nawyków, które staną się Twoja rutyną.
  4. Zabezpieczasz siebie i swoich bliskich.
  5. Zmniejszysz prawdopodobieństwo zachorowania na wiele chorób cywilizacyjnych.

     

    ZACZNIJ JUŻ DZIŚ 🙂

    Zapisz się na darmowe szkolenie Jak zmniejszyć stres, poprawić zdrowie i schudnąć w 30 dni – najskuteczniejsze naturalne metody

Wbrew pozorom wzmacnianie odporności jest bardzo proste i nie wymaga od Ciebie szczególnych wyrzeczeń. Zmiana kilku zachowań czy wprowadzenie drobnych nawyków daje niesamowite rezultaty. Wzmacnianie odporności na jeszcze jeden “efekt uboczny”, o którym mówi się rzadko. Kiedy zaczynasz samodzielnie i świadomie badać w zdrowie, daje Ci to poczucie bezpieczeństwa, kontroli nad sytuacją i satysfakcji, niezależnie od zewnętrznych zawirowań. 

Jak potwierdzają specjaliści i lekarze, wszystkie osoby, które na co dzień dbają o odporność są zdecydowanie mniej narażona na wystąpienie powikłań wywołanych COVID -19. Osoby z dobrą odpornością, przechodzą tę chorobę bezobjawowo lub z lekkimi, niezagrażającym życiu objawami. Wszystko dlatego, że układ odpornościowy, doskonale poradzi sobie z patogenem.

W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się, między innymi, osoby powyżej 60 roku życia. Dlatego jeśli masz w swojej rodzinie osoby starsze i dzieci, warto, abyś znał te proste i naturalne metody i wiedział jak uchronić ich od niebezpieczeństwa.

Na podstawie moich wieloletnich doświadczeń oraz wiedzy na temat fizjologii i biochemii organizmu wybrałam dla ciebie 5 najskuteczniejszych sposobów na wzmocnienie organizmu i odporności. Ich skuteczność poparta jest setkami badań naukowych i przykładów ludzi (również naszych klientów), którzy stosując je na co dzień, wzmocnili swój organizm i przestali chorować.

  1. Naturalna suplementacja

Problemy zdrowotne wynikające z niedoborów witamin i innych składników odżywczych dotykają niemal każdego. Spadek odporności to jest jednym z najszybciej występujących objawów zbyt niskiego poziomu substancji odżywczych. Aby układ odpornościowy mógł skutecznie nas chronić, musimy mu codziennie dostarczać wielu związków wspomagających jego działanie. 

W przypadku zdrowej i efektywnej suplementacji ważne jest to, aby składniki pochodziły z pożywienia, a nie z syntetycznych suplementów.  Naturalne, wolne od konserwantów, nieprzetworzone produkty są ich najlepszym źródłem. Z całej listy produktów nazywanych superfood, najbardziej wyróżnia się pyłek kwiatowy pszczeli.

Pyłek kwiatowy pszczeli to roślinne męskie komórki rozrodcze. Są zbierane z kwiatów i przetwarzane przez pszczoły. Te małe złote kuleczki to jedyny, do tej pory odkryty, naturalny produkt o tak bogatym składzie.

Według badań prowadzonych na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie pyłek kwiatowy pszczeli zawiera, aż 471 biologicznie czynnych składników odżywczych i co muszę Ci zaznaczyć, sami badacze podkreślają, że to jeszcze nie wszystko, co udało im się oznaczyć. 

Obnóża pszczele — jak fachowo nazywa się, pyłek pszczeli — zawdzięczają swój niesamowity skład, maksymalnemu skoncentrowaniu składników odżywczych i wzbogaceniu enzymami pszczelimi. 

Co zawiera pyłek kwiatowy pszczeli:

  • ok. 40 pierwiastków pod postacią soli mineralnych w tym potas,
  • magnez, żelazo, cynk, selen, bor, srebro, pallad, platyna, cyrkon i tytan.
  • witaminy A, B1, B2, B3, E, C, B6, PP, P, D, H, B12 oraz kwasu foliowego,
  • pyłek jest źródłem inozytolu, biotyny, kwasu pantotenowego, kwercetyny,
  • białko stanowi od 16% nawet do 50% pyłku, jego poziom wynika ze źródła pyłku i czasu jego zbioru, Badania wykazały, iż w białku znajdują się albumin, globulin, glutein, prolamin, a także peptydów, ponadto, w białku pyłku kwiatowego stwierdzono istnienie w różnych ilościach kompletu aminokwasów (endogennych): kwasu asparaginowego, kwasu glutaminowego, seryny, alaniny, proliny, asparaginy i in.
  • do tego tłuszcze właściwe, sterole, flawonoidy, triterpeny, kwasy organiczne, a także pewne enzymy, fitohormony i substancje o działaniu antybiotycznym.

Jak pyłek kwiatowy działa na odporność Twojego organizmu: 

  1. Wzmacnia odporność organizmu na zakażenia zwiększając ilość przeciwciał.
  2. Codzienne przyjmowanie odpowiednio przygotowanego pyłku kwiatowego zapobiega występowaniu chorób przeziębieniowych oraz grypy. Dotyczy to szczególnie dzieci i osób starszych. W przypadku zachorowania skraca czas leczenia i łagodzi przebieg infekcji.
  3. Wykazuje silne działanie przeciwbakteryjne oraz przeciwgrzybiczne.
  4. Wykazuje działanie uspokajające. Zmniejsza nerwowość, rozdrażnienie.
  5. Wzmacnia system nerwowy.
  6. Wspomaga leczenie depresji.
  7. Zwiększa odporność na stres.
  8. Pyłek kwiatowy stanowi bardzo cenną odżywkę uzupełniającą dzienne racje żywnościowe w aminokwasy, biopierwiastki i witaminy.
  9. Pomaga w leczeniu anemii. Wzmacnia organizm poprzez zwiększenie liczby czerwonych krwinek oraz zwiększa poziom żelaza w surowicy krwi.
  10. Wykazuje właściwości detoksykacyjne.
  11. Pyłek kwiatowy pszczeli eliminuje lub zmniejsza szkodliwe oddziaływanie szeregu czynników chemicznych.
  12. Badania wykazują, że pyłek kwiatowy ma duże znaczenie dla schorzeń przewodu pokarmowego. Reguluje procesy trawienne, m.in. łagodzi skutki ostrych zaparć. Wpływa na wielkość i skład flory bakteryjnej przewodu pokarmowego.

Aby osiągnąć takie efekty, wystarczy Ci 10g – 40 g, prawidłowo przetworzonego,  pyłku pszczelego dziennie. I nie chodzi to tylko o rozmoczenie go w wodzie, ta metoda daje małą przyswajalność, składników odżywczych w nim zawartych. Więcej na ten temat znajdziesz tutaj.

Pyłek kwiatowy pszczeli to unikalny i niepowtarzalny produkt, żadne laboratorium na świecie nie jest w stanie wyprodukować suplementu nawet zbliżonego do niego. Nie tylko pod względem ilości składników, ale również pod kątem ich aktywności biologicznej. 

2. Relaks i odpoczynek

Dlaczego odpoczynek fizyczny i psychiczny jest tak ważny? Jaki ma związek z odpornością? Oba z nich są kluczem do prawidłowego działania naszego organizmu, podniesienia odporności i ogólnego wzmocnienia organizmu. Gdy odpoczywamy, nasze ciało ma czas na regeneracje i “zbieranie sił”. Doskonale wiedzą to osoby trenujące na siłowni, zapaleni biegacze i każdy, kto uprawia sport. 

Jednak całodniowego leżenie na kanapie czy siedzenie grając w gry, nie są najlepszymi metodami na naprawę i budowanie odporności. Najbardziej efektywną formą jest sen.

Sen to niezbędny element w regeneracji organizmu. Jest momentem wyciszenia oraz czasem gdy wyłączamy się ze świata zewnętrznego. Według badań nieregularne godziny snu, jego długotrwały brak, a nawet jedna “zarwana” noc obniża efektywność naturalnych mechanizmów obronnych organizmu. 

Udowodniono też, że osoby, które śpią krótko, przeziębiają się prawie trzy razy częściej niż te, które przesypiają osiem godzin. To, czy śpisz efektywnie (bez przerw, nie budząc się w nocy), może się przyczynić do podwyższenia twojej odporności.

Udowodniono to między innymi w badaniu przeprowadzonym przez Ch. Benedict, M. Brytting, A. Markström w 2012 roku, porównywano poziom produkcji przeciwciał u 11 mężczyzn i 13 kobiet, po podaniu szczepionki przeciw wirusowi świńskiej grypy (H1N1). Pomiary wykonano w dwóch cyklach. Pierwszy po 24-godzinach z ośmiogodzinnym snem oraz drugi po 24-godzinach bez snu, gdy osoby badane były utrzymywane w ciągłej przytomności. Różnica w ilości przeciwciał wyprodukowanych po przespaniu 8 godzin była wielokrotnie większa, niż u badanych po nieprzespanej nocy. 

A co gdy nie śpimy ? Detoks dla naszego mózgu, jaki możemy stosować podczas dnia to dieta niskoinformacyjna. Jak potwierdzają naukowcy i neurolodzy, człowiek może przyswoić ograniczoną ilość informacji każdego dnia. Badania wykazały, że w ciągu doby przetwarzamy 34 gigabajty danych, co odpowiada 100 tysiącom słów. Skąd one się biorą? Z radia, telewizji, reklam, gazet, internetu, serwisów informacyjnych, rozmów z ludźmi. Do tego jazda autem, komunikacja miejską, zajęcia w szkole czy maile w pracy. Wszystko to rozprasza i zużywa naszą uwagę i pamięć. 

Prowadzi to do permanentnego przebodźcowania, które wywołuje zmęczenia, odczuwania stresu, spadku produktywności i kreatywności, problemów z pamięcią i zaburzeniami psychicznymi między innymi brakiem chęci do działania, a nawet  depresji.

Kluczową rolę odgrywają negatywne informacje, które przeważają w środkach masowego przekazu. To one wpływają na Ciebie najsilniejsze negatywne działają. To wywołują niepokój, poczucie zagrożenia, lęk i strach. Nie jest to tylko kwestia naszych odczuć, ale również decyzji, jakie podejmujemy i tego jak oceniamy i interpretujemy daną sytuację. 

 

3. Aktywność fizyczna – może joga?

Siedzący tryb życia i permanentny, nierozładowany stres prowadzą do upośledzenia pracy praktycznie każdego układu budującego nasz organizm, również układu odpornościowego. Do tego są  bezpośrednim lub pośrednim powodem zapadania na choroby cywilizacyjne. 

Ruch i aktywność fizyczna są niezbędne do wzmocnienia odporności i zachowania zdrowia psychicznego oraz fizycznego. Kluczowe jest dobranie odpowiedniej formy aktywności fizycznej do naszych możliwości oraz do aktualnej sytuacji. Wiele ćwiczeń nie wymaga specjalistycznego sprzętu i możemy wykonywać je w domu. 

Należy do między innymi joga, która z roku na rok zyskuje coraz większą popularność. Badania na temat prozdrowotnego działania jogi, prowadzone są już od kilkudziesięciu lat na całym świecie. Zajmują się nimi najlepsze i najbardziej renomowane uczelnie. Co joga daje naszemu ciału i umysłowi, że przez tysiące lat wiedza o niej jest przekazywana i kultywowana? I dlatego coraz częściej staje się elementem terapii leczniczych i rekonwalescencji?

Joga: 

  • zwiększa odporność organizmu
  • pozytywnie wpływa na kondycję psychiczną i fizyczną
  • redukuje stres i napięcie
  • opóźnia starzenie
  • ułatwia detoksykację organizmu
  • poprawia trawienie
  • zwiększa koncentrację i pamięć
  • działa terapeutycznie na kręgosłup, usuwa ból pleców oraz barków
  • wzmacnia stawy i kości, redukuje i usuwa ból kolan,
  • poprawia postawę ciałą
  • reguluje gospodarkę hormonalną
  • przyśpiesza metabolizm i poprawia pracę układu pokarmowego
  • zabezpiecza układ krążeniowo – naczyniowy przed chorobami
  • zmniejsza bóle menstruacyjne

 

Ten rodzaj aktywności fizycznej mogą wykonywać praktycznie wszyscy, od 3-4 letnich dzieci po osoby w bardzo sędziwym wieku. Badania wykazują bardzo pozytywny wpływ jogi na osoby chorujące na demencję starczą oraz autyzm. 

W marcu tego roku naukowcy Park CL Finkelstein-Fox L, Groessl EJ, Elwy AR, Lee SY, zarejestrowali, że już po jednej sesji jogi nastąpiły pozytywne zmiany w zachowaniu i nastawieniu oraz innych zasobach psychicznych i emocjonalnych, u  144 osób przebadanych osób.

Istnieją również specjalne praktyki jogi zwiększające odporność organizmu i kompleksowo wzmacniające cały organizm.

4. Zdrowa dieta

Wykorzystując parę trików Twój początek ze zdrową dietą może być bardzo prosty. Wystarczy tylko dodać do niej kilka składników lub posiłków, a kilka innych stopniowo wyeliminować.

Zdrowa dieta to nie tylko unikanie dań gotowych, słodkich i gazowanych napojów czy rezygnacja z fast foodów. Ważne jest stopniowe ograniczenie z cukru tak, aby było to dla nas łatwe do zrobienia. W perspektywie celem jest całkowite wyeliminowanie go z diety. Aktualne badania naukowe potwierdzają, że cukier zmniejsza odporność organizm. Między innymi poprzez upośledzenie pracy układu pokarmowego. Powoduje wzrostu ilości grzybów i bakterii chorobotwórczych w organizmie oraz namnażania się pasożytów. Negatywnie wpływa również na skład flory jelitowej, powodując zwiększenie ilości szkodliwych kultur bakterii.

W tej części musisz pamiętać o domowych metodach na odporność. Przyprawy, zioła, nasiona i owoce potrzebujesz włączyć do swojej codziennej diety. 

Naturalne preparaty, które możesz przygotować w domu powinny zawierać:

KURKUMĘ

  • Niszczy wolne rodniki przyspieszające procesy starzenia  komórek,  chroni DNA przed mutacjami, przyspieszającymi powstawanie komórek rakowych.
  • Wykazuje bardzo silnie działa przeciwwirusowe, przeciwbakteryjnie, antyoksydacyjne (porównywalne z działaniem oksydacyjnym witaminy E i C).
  • Posiada właściwości przeciwbólowe i przeciwzapalne porównywalne z działaniem hydrokortyzonu czy nurofenu,
  • Jest wykorzystywana w terapii wielu chorób np.: reumatoidalnym zapaleniu stawów, łuszczycy, zapaleniu trzustki, miażdżycy, hipercholesterolemii, nieswoistym zapaleniu jelit, a nawet nowotworu gruczołu krokowego, jako produkt wspomagający. Wspomaga leczenie opryszczki
  • Zmniejsza ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera.
  • Łagodzi objawy depresji.
  • Reguluje poziom cukru we krwi, dzięki czemu zapobiega cukrzycy.

CYNAMON 

To skarbnica substancji zdrowotnych, z których za najcenniejsze uważa się aldehyd cynamonowy, który nadaje cynamonowi charakterystyczny zapach. To on i wykazuje właściwości antynowotworowe. Kolejna niesamowitą substancją w zawartą w cynamonie jest epikatechina, która razem z aldehydem zapobiega rozwojowi chorób neurodegradacyjnych i wspomaga ich leczenie. Cynamon należy do grupy termogeników, czyli substancji przyspieszających przemianę materii i spalanie tłuszczu. Zawarty w cynamonie chrom może zmniejszać ochotę na słodkie przekąski.  Cynamon hamuje rozwój i zwalcza bakterie oraz drożdże, dzięki czemu stosowany może być także jako naturalny konserwant. Działa przeciwzapalnie.  Obniża poziom cholesterolu poprawia zdolności kognitywne, świetnie nadaje się w okresach nasilonej pracy umysłowej. Przeciwdziała biegunkom, jednocześnie wspomagając trawienie. Wspomaga oddychanie, rozgrzewa. Wykazuje działanie hamujące rozwój komórek nowotworowych. Za charakterystyczny aromat odpowiada olejek cynamonowy, który również wzmaga apetyt. Wpływ na regulację genów odpowiedzialnych za gospodarkę węglowodanów badania na ten temat opublikowano w 2010 roku w międzynarodowym czasopiśmie Phytomedicine. Cynamon ma korzystny wpływ na ludzi, którzy cierpią na upośledzoną tolerancję glukozy przy cukrzycy typu 2 i insulino oporności. 

CZARNĄ PORZECZKĘ

Jest bardzo cennym produktem w diecie dzieci, dorosłych oraz osób starszych, pod kątem dbania o odporność i wzmacniania organizmu. Jest  bogata w witaminę C. W 100 g czarnej porzeczki znajduje się 181 mg witaminy C – to ponad 3 razy więcej niż w pomarańczach czy cytrynach. Zgodnie z zaleceniami specjalistów z Instytutu Żywności i Żywienia, codziennie powinniśmy dostarczać organizmowi 70 mg kwasu askorbinowego, w związku z tym 100 g, czyli garść czarnych porzeczek pokrywa prawie 260% dziennego zapotrzebowania na witaminę C. 

Poza tym:

  • Czarna porzeczka i przetwory z nich zrobione to bogate  źródło antyoksydantów.
  • W owocach występuje spora grupa flawonoidów, które hamują powstawanie toksycznych – związków prowadzących do chorób nowotworowych.
  • Składniki zawarte w tym owocu hamują rozwój miażdżycy naczyń i stabilizują ciśnienie tętnicze.
  • Flawonoidy działają także oczyszczająco, ponieważ mają zdolność tworzenia kompleksów z metalami ciężkimi i w ten sposób ułatwiają usuwanie z organizmu.
  • W skórce czarnych porzeczek znajdują się antocyjany. Są to substancje antybakteryjne, które skutecznie zwalczają bakterie E.coli – przyczyny problemów żołądkowych.
  • Rutyna z czarnej porzeczki ułatwia wchłanianie witaminy C po za tym ma właściwości uszczelniające i wzmacniające śródbłonek naczyń krwionośnych. W ten sposób zapobiega krwawieniom, wybroczynom i żylakom;
  • Jest też kwercetyna w czarnej porzeczce, która ma właściwości moczopędne i oczyszczające drogi moczowe. Działa także przeciwalergicznie.
  • Kwasy fenolowe – działają przeciwzakrzepowo, przeciwzawałowo i przeciwzapalnie oraz hamują rozwój bakterii i grzybów. Obniżają poziom cholesterolu i cukru we krwi
  • Porzeczki posiadają dużą ilość rozpuszczalnego błonnika – pektyn – który zapobiega wzrostowi poziomu cholesterolu w osoczu oraz zbyt wysokiemu stężeniu glukozy we krwi.
  • Czarne porzeczki są bogatym źródłem witaminy A (100 g świeżych owoców dostarcza 230 IU witaminy A), która wspomagają też pracę oczu i pomaga zahamować proces rozwoju licznych chorób oczu, np. zaćmy.

WSZYSTKIE TE SKŁADNIKI ZNAJDZIESZ W JEDNYM NATURALNYM POSIŁKU 

5. Dbanie o higienę

Co do potrzeby dbania o ogólną higienę osobistą, myślę, że nie muszę Cię szczególnie przekonywać. Korzyści jest wiele począwszy od zmywania z powierzchni skóry szkodliwych drobnoustrojów i zanieczyszczeń, usuwanie zrogowaciałego naskórka, po zwykły komfort. 

Czym się myć? Nie zaskoczę Cię. Myj się wszystkim tym, co naturalne, o jak  prostszym składzie. Unikaj zbyt silnych środków myjących, mogą one powodować przesuszenie i zmniejszenie wytrzymałości skóry oraz jej pękanie, każda rana to potencjalne miejsce wniknięcia wirusów i bakterii do naszego organizmu. Skóra, podobnie jak jelita, ma swoją florę bakteryjną, o którą należy dbać. 

Poza higieną dłoni tak samo należy dbać o higienę i kondycję całej skóry. Skóra to nasz największy organ, jest też największą i najważniejszą bariera chroniąca nasz organizm przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi. Pamiętaj o jej odpowiednim nawilżeniu. Jest to szczególnie ważne w przypadku dłoni i częstym stosowaniu środków do dezynfekcji. 

Podobnie jak w przypadku innych produktów, płyn do dezynfekcji może mieć prosty i naturalny skład. Do jego wykonania możesz użyć alkoholu etylowego, octu spirytusowego czy propolisu.

Dobre nawyki zawsze są w cenie, a mycie rąk jest jednym z nich. Nie tylko pod względem stosunków interpersonalnych, ale również ze względu na profilaktykę zdrowia. Mycie rąk to bardzo niedoceniana, codzienna czynność. Jest podstawowym środkiem zapobiegającym zakażeniom patogenami takimi jak bakterie czy wirusy. Regularne mycie rąk może uchronić Cię przed wirusowym zapaleniem wątroby typu A czy biegunką, które jest jedną z  “chorób brudnych rąk”.

Kiedy należy myć ręce? Przed każdym posiłkiem, po skorzystaniu z toalety oraz po każdym powrocie do domu i oczywiście wtedy gdy są po prostu brudne i czujesz taką potrzebę. Jeśli chcesz zrobić to skutecznie, używaj mydła lub środka do dezynfekcji i oczywiście ciepłej wody. 

Pamiętaj o tym, że to Ty odpowiadasz za swoje zdrowie i Ty masz za nie pełna odpowiedzialność. Na odporność i to czy jesteśmy zdrowi, pracujemy codziennie. Wprowadzenie kilku prostych i zdrowych nawyków, poprawi Twoje zdrowie i zwiększyć odporność organizm. Więc zacznij redukować i rozładowywać stres. Zacznij jeść zdrowo. Suplementuj się naturalnie i walcz z niedoborami. Przy tym wszystkim wysypiaj się i dbaj o higienę osobistą. 

ZACZNIJ JUŻ DZIŚ 🙂

Zapisz się na darmowe szkolenie Jak zmniejszyć stres, poprawić zdrowie i schudnąć w 30 dni – najskuteczniejsze naturalne metody

Bibliografia

http://vol-mal.com.pl/pokaz_artykul/?id_article=31&print_mode=1

http://www.biol.uw.edu.pl/zfz/wp-content/uploads/2016/12/Uk%C5%82ad-nerwowy-i-zmysly-cz%C5%82owieka1.pdf

http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C403170%2Cnaukowcy-tlumacza-dlaczego-medytacja-korzystnie-wplywa-na-psychike.html

https://biohackmagazyn.pl/jesienna-deprecja/

Wytyczne WHO dotyczące higieny rąk w opiece zdrowotnej – podsumowanie

ANATOMIA I MORFOLOGIA FUNKCJONALNA CZŁOWIEKA – Prof. dr hab. Nadzieja Drela Dr Magdalena Markowska – Zakład Fizjologii Zwierząt Instytut Zoologii, Wydział Biologii, UW

Właściwości biologiczne i działanie lecznicze pyłku kwiatowego zbieranego przez pszczoły- Borgis – Postępy Fitoterapii 3-4/2005, s. 103-108 Bogdan Kędzia, Elżbieta Hołderna-Kędzia

DIETETYCZNE ASPEKTY ZASTOSOWANIA PYŁKU PSZCZELEGO – BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – L, 2017, 3, str. 191 – 200 – Anna Kurek-Górecka, Radosław Balwierz, Zofi a Dzierżewicz 

Wpływ stresu psychicznego na odpowiedź immunologiczną- Postepy Hig Med Dosw (online), 2004; 58: 166-175- Michał Zimecki, Jolanta Artym

Wpływ stresu na homeostazę żywnościową. – Gastroenterologia Polska / Gastroenterology. 2012, t. 19 Wydanie 1, s. 16–20 – Beata Sobieszczańska

Ren G, Hu D, Cheng EW, et al. Characterisation of copper oxide nanoparticles for antimicrobial applications. Int  J Antimicrob Agents 2009, 33(6): 587-590.

https://www.copperalloystewardship.com/

Sedlmeier P., Eberth J., Schwarz M., Zemmermann D., Haarig F., Jaeger S., Kunze S. (2012). The psychological effects of meditation: A meta-analysis, Psychological Bulletin, 138(6), 1139-71. doi: 10.1037/a0028168

Bilikiewicz Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, Warszawa, 2003

Payne, H. Barker Dietetyka i żywienie kliniczne, Warszawa, 2013

Wojciszke Psychologia miłości, Gdańsk, 2010

Weidinger Tradycyjna Medycyna Chińska, Białystok, 2016

J.A Iben Dissing Sandahi Hygge. Duński przepis na szczęście, Warszawa, 2016

Chauhan Ajurweda. Jak dbać o siebie i być zdrowym, Warszawa, 2017

Ocena skuteczności muzyki i jogi w zmniejszaniu stresu wśród studentów inżynierii: Badanie oparte na Galvanic Skin Response. Joshi A, Kiran R. Praca . 2020 27 lutego. Doi: 10.3233 / WOR-203121.

Wpływ jogi po traumie (TIY) na regulację emocji i umiejętność podnoszenia świadomości u ofiar przemocy seksualnej. Nicotera N, Connolly MM. Int J Yoga Therap . 2020 mar 11. doi: 10.17761 / 2020-D-18-00031

Wykorzystanie klinicznego programu jogi w dużym systemie opieki zdrowotnej. Avery TJ, Schulz-Heik RJ, Friedman M, Mahoney L, Ahmed N, Bayley PJ. Psychol Serv . 2020 marca 5.

Praktyka jogi w cukrzycy poprawia wyniki fizyczne i psychiczne. Kosuri M, Sridhar GR. – Metab Syndr Relat Disord . Grudzień 2009; 7 (6): 515–7. doi: 10.1089 / met.2009.0011

Centrum badawcze GSF: Zestresowane bakterie – zbyt duża ilość antybiotyków w środowisku, Mensch und Umwelt 2006, z. 2.

Hospital, 2-2009, European Association of Hospital Managers, s. 21.

Problem antybiotykoopornością to nie tylko Klebsiella pneumoniae typu New Delhi, Menedżer Zdrowia 4-5/2017, s. 71

Przeciwdrobnoustrojowe właściwości miedzi – możliwość zastosowania w zakładach opieki zdrowotnej, OPM 9/2017, s. 50

Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 28 października 2015 r. w sprawie standardów akredytacyjnych w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych oraz funkcjonowania podmiotów leczniczych wykonujących inwazyjne procedury zabiegowe i operacyjne (wydanego na podst. art. 5 ust. 2 ustawy z 6 listopada 2008 r. o akredytacji w ochronie zdrowia)